Verslagen

Platform Buitenlui zoekt dialoog over lelieteelt

De komst van lelieteelt naar Steenwijkerland leidde afgelopen jaar tot onrust onder bewoners. Tijdens een razend interessante Inspiratieavond in De Meenthe zocht het nieuwe Platform Buitenlui naar een gezamenlijke uitweg. Met kennis, dialoog en een nieuw democratisch instrument als inzet.

Ruim zestig aanwezigen luisterden naar twee boeiende presentaties, die een mooi, aansluitend geheel vormden. Met als startpunt de lelieteelt – die vanuit Drenthe vorig jaar neerstreek in De Pol (Steenwijkerland) – gevolgd door bezorgde burgers die samen met de agrarische sector naar een democratische uitweg zoeken. Die ontwikkelingen leidden afgelopen jaar tot de oprichting van het gesubsidieerde Platform Buitenlui, dat tot doel heeft partijen samen te brengen. En daar was deze avond een eerste, geslaagde uiting van.

Pesticidenparadijs

Het was Eveline Endler, Klimaatburgemeester van Steenwijkerland, die na de korte video Landinzicht, de avond opende. Vervolgens droeg de 10-jarige Elisabeth van Luijk het gedicht De Graslandvlinder voor

waarna journalist, onderzoeker en programmamaker Dirk de Bekker een uitgebreide presentatie gaf, gebaseerd op zijn boek Het pesticidenparadijs. Hij liet zien hoe de geschiedenis, ook bij het gebruik van schadelijke chemische middelen, zich steeds herhaalt.

Vlak voor de Tweede Wereldoorlog werd DDT ontdekt, waardoor de wereld dacht de schade en hinder van insecten te kunnen uitroeien (o.a. malaria). Industrie en wetenschap zorgden voor een marketingcampagne die zijn weerga niet kende en DDT leek zo doeltreffend dat het spul zelfs doordrong in het behang van babykamers. Pas nadat de invloedrijke Rachel Carson Silent Spring publiceerde, en liet zien hoe schadelijk DDT voor het milieu was én hoe diep de stof in de voedselketen was doorgedrongen, keerde het tij en werd DDT steeds vaker uitgebannen.

PFAS

De Bekker ontdekte in het uiterst grondige onderzoek voor zijn boek dat de toelating van pesticiden telkens weer gepaard gaat met zaken als afhankelijkheid (tot zelfs verslaving), een diepgewortelde belangenverstrengeling en een onvoldoende bescherming door de overheid. Precies waarvoor steeds meer bewoners in de omgeving van Steenwijkerland bang zijn, maar wat momenteel opnieuw gebeurt met bijvoorbeeld PFAS-pesticiden. De afgelopen drie jaar wordt deze groep van bestrijdingsmiddelen steeds vaker toegepast in de landbouw (67% groei), terwijl we weten dat het niet afbreekt en overal het milieu vervuilt. Drinkwaterbedrijven hebben er hun handen vol aan.

Ondertussen zijn er nog steeds vlooienbandjes voor huisdieren met middelen (antiparasitica) die al lang zijn verboden in de landbouw, maar wel volop in huisstof worden teruggevonden. Of gewoon in een Nederlands stadspark, zo schreef Trouw onlangs, waar ernstig misvormde vlinders voorkomen, omdat de planten boordevol dit zware gif zitten.

Het was een even helder als schokkend relaas van De Bekker, die ook waarschuwde voor bentazon – ‘de grote vergeten vervuiler’ – en niet naliet te melden dat ook agrariërs zelf hiervan de dupe zijn. Er moet daarom volgens De Bekker een betere balans komen tussen de toegepaste rekenmodellen, waarop toelating van deze stoffen wordt gebaseerd, en de werkelijke metingen om zo vast te kunnen stellen wat wel en niet gezond is. Daarbij moet de agrarische sector ook perspectief worden geboden op betere middelen en een reële afzetmarkt. Eerst is het echter zaak om de problematiek te erkennen en de toelating te verbeteren. En omdat die aspecten momenteel niet of onvoldoende worden gerealiseerd, staan steeds meer burgers op en procederen tot aan de Raad van State.

Burgerkamer

Platform Buitenlui pleit echter voor een andere oplossing, waarbij een democratisch pad wordt bewandeld op basis van een nieuwe vorm van burgerparticipatie: de Burgerkamer. Daarover gaf Wim Lanfermeijer (Sociaal & Groen) een razend interessante inleiding, die terugvoerde naar Thorbecke, die onze staatsinrichting vorm gaf. Hij wilde in 1848 dat elk parlementslid (toen louter mannen) zonder ‘last en ruggespraak’ kon stemmen in onze volksvertegenwoordiging. Niet veel later ontstonden er echter politieke partijen en kregen we te maken met fractiediscipline. Heel veel later zijn er nog veel meer zaken die de democratie bedreigen, met in laatste instantie de giftige invloed én desinformatie van social media. Vertaald naar de lokale democratie in Steenwijkerland betekent het dat vijftien gemeenteraadsleden beslissingen nemen voor een dikke 45.000 inwoners, waarbij er slechts drie tot vier partijen aan het roer zitten.

Dat alles leidt tot een scherpe daling van het vertrouwen in de vaderlandse politiek (zo’n 20%), terwijl de democratie zelf juist wel een fors vertrouwen kent (70%). Lanfermeijer betoogde dat het daarom vooral effectief is om die democratie verder te versterken. Dan volgt daarna het vertrouwen wel. Sociaal & Groen bedacht daarom de lokale Burgerkamer (landelijk: Derde Kamer). Een initiatief waarbij burgers zich uitvoerig door professionals laten voorlichten over een bepaald onderwerp en daarover de gemeenteraad adviseren. Legt die gemeenteraad het advies naast zich neer, dan valt de beslissing in het zogeheten Esperantium. Dit nieuwe orgaan bestaat voor de helft uit een afvaardiging van de gemeenteraad en wordt voor de andere helft bezet door de Burgerkamer. Samen dienen zij er dan uit te komen.

Oorkonde

Het Platform Buitenlui pleit dus voor een andere, democratische uitweg rond het toepassen en handhaven van het pesticidengebruik in de landbouw. Initiatiefneemster Diny van den Bout stak daarbij de hand uit naar lokale agrariërs, dankte hen ook voor hun komst naar De Meenthe, en riep opnieuw op samen de problematiek te bespreken en op te lossen. Voor de Partij van de Dieren was het reden om haar een oorkonde uit te reiken als eerbetoon voor dit bijzondere initiatief. Van den Bout zelf riep geïnteresseerden op zich te verbinden aan het Platform Buitenlui om samen te werken naar een nieuwe, diep-democratische beweging in Steenwijkerland, op basis van de Burgerkamer.